De bouw van het nieuwe gemaal bij het Groningse Zoutkamp was een waar huzarenstuk. De bouwlocatie grensde namelijk aan de monumentale Hunsingosluis, de drukbereden N388 langs de oude zeedijk en het water van het Hunsingokanaal. Om deze uitdagingen het hoofd te bieden, werd bewust gekozen voor een bouwteamconstructie. Strukton kreeg opdracht voor de bouwteamfase en realiseerde vervolgens ook de uitvoering, waarbij het project werd gecombineerd met andere werkzaamheden en meekoppelkansen.
Met de succesvolle oplevering van het project kijken we trots terug op deze bijzondere prestatie.
Het nieuwe Gemaal Hunsingo werd gerealiseerd met een grotere capaciteit dan het voormalige Gemaal H.D. Louwes, zodat de waterveiligheid in het gebied ook in de toekomst gewaarborgd blijft. De renovatie van de Hunsingosluis maakte eveneens onderdeel uit van de opdracht. Dit monument uit 1857 werd getransformeerd van een keersluis naar een schutsluis met een beweegbare voetgangersbrug over de kolk van de sluis. Daarnaast verving Strukton een deel van de oeverbescherming in het Hunsingokanaal.
Uitdagingen & risicobeheersing
Dennis Bettenbroek vertelde: “Voor het gemaal maakten we een bouwkuip van 110 meter lang, bijna 16 meter breed en zo’n 8 meter diep. Het was een grote uitdaging om dat technisch voor elkaar te krijgen zonder het naastgelegen monument te beschadigen. Vooral omdat de ondergrond uit een harde zandlaag bestond waar we lastig doorheen kwamen, met daaronder een laag eigenzinnige potklei. We werkten bovendien op de grens van land en water. Dat alles bracht grote risico’s met zich mee, die we in de bouwteamfase uitgebreid met Waterschap Noorderzijlvest hebben besproken.”
“ Als beheersmaatregel hebben we de funderingsconstructie voor het nieuwe gemaal aangepast. De damwanden drukken we en de palen boren we in de grond om trillingen te voorkomen, want de Hunsingosluis is op houten palen gefundeerd en kan niet veel hebben. Ook hebben we gekozen voor onderwaterbeton, zodat we tijdens de bouw geen grondwater aan de bodem onttrekken en zettingen veroorzaken. Voor extra risicobeheersing laten we alle ontwerpberekeningen door een onafhankelijk ingenieursbureau toetsen. ” Projectleider Dennis Bettenbroek
Bouwteampartner
“Een bouwteam draagt eraan bij dat de risico’s goed worden beheerst en verdeeld”, vervolgt Dennis. “Strukton is een goede bouwteampartner. Vanuit onze bedrijfscultuur krijgen we als projectteam het vertrouwen om in het belang van het project te handelen. We zijn vanaf het begin open en transparant over de uitdagingen en de kosten, die we periodiek bespreken. Dat doen we om het waterschap inzicht te geven en verrassingen te voorkomen. We zeggen geen dingen toe die we niet kunnen waarmaken en we maken het niet mooier dan het is. Dat geeft vertrouwen en dat is de basis voor een succesvolle samenwerking. Ik wil niet anders werken, want dit is voor iedereen veel leuker.”
Video De Bouw Maakt Het
Hieronder zie je de aflevering van De Bouw Maakt Het, die voor een deel werd opgenomen op het project in Zoutkamp.
Meerwaarde voor de omgeving
“Het beste voor de omgeving is vaak ook het beste voor het project vult. Het is een belangrijke historische locatie die veel betekent voor de inwoners van Zoutkamp. Elke twee maanden praat ik samen met Eddi Ottens, de omgevingsmanager van Waterschap Noorderzijlvest, met de kopgroep van het dorp. Elke vrijdagochtend houden wij in het informatiecentrum bij de ijsbaan een inloopspreekuur voor de bewoners. Dat levert bijzondere verhalen op. Verder is het project onder de N388 gesitueerd. Het hele dorp is van deze ontsluitingsroute afhankelijk. Daarom overleggen we met de hulpdiensten, wegbeheerders en het openbaar vervoer.” Omgevingsmanager Ditta Buitenhuis
“Samen met het waterschap, de provincie Groningen en de gemeente Het Hogeland hebben we het beste voor de regio gerealiseerd. Dat hebben we gedaan door meekoppelkansen te benutten en een goede afstemming te zoeken met raakvlakprojecten. Zo hebben we bijvoorbeeld de conservering van de Hunsingobrug uitgevoerd terwijl de N388 al was afgesloten voor de bouw van het gemaal. Ook kleinere werken, zoals een fiets- en voetgangersbrug, een fietspad en steigers, zijn onder de vlag van Nieuwe Waterwerken Zoutkamp gerealiseerd, zonder extra hinder te veroorzaken. Ik heb niet eerder meegemaakt dat gemeenten, provincies en waterschappen zo goed samenwerkten als binnen dit project.”
“Ik heb gemeentes, provincies en waterschappen niet eerder zo goed zien samenwerken als op dit project” Ditta Buitenhuis, omgevingsmanager Strukton
Historische waarde
Parallel aan het hoofdproject gaf Strukton ruimte aan archeologisch onderzoek naar de cultuurhistorische zeedijk naast de N388. Bij de gedeeltelijke afgraving voor de bouw van het gemaal vonden archeologen duidelijke sporen van oude dijklichamen, die zij vervolgens in kaart brachten.
De zeedijk vormde het slotstuk van de regionale kering die Strukton ongeveer drie jaar eerder had opgehoogd tot aan Zoutkamp. Hierdoor bleek het niet nodig om de regionale dijk in Zoutkamp verder op te hogen, waarmee veel hinder voor de omgeving werd voorkomen.
Meerwaarde voor de natuur
“In het bouwteam namen we het initiatief voor een ecologische brainstorm, samen met experts van de gemeente, de provincie, het waterschap en een ecologisch adviesbureau. Daar kwamen goede ideeën uit voort. Naast een otter- en vispassage realiseerden we een kraamkamer voor vleermuizen en een voorziening voor de visdief. Het mooie was dat deze toevoegingen relatief weinig kosten met zich meebrachten, terwijl we daarmee veel voor de natuur konden betekenen. Werken in een bouwteam was echt ontzettend leuk.”
Werkvolgorde
De natuur hoefde uiteindelijk niet lang te wachten. Inmiddels zijn de werkzaamheden succesvol afgerond en heeft het nieuwe Gemaal Hunsingo het voormalige Gemaal H.D. Louwes vervangen, dat het einde van zijn technische levensduur had bereikt.
Tijdens de uitvoering bleef het oude gemaal in bedrijf om de waterafvoer te waarborgen. Nadat de ruwbouw van het nieuwe gemaal was afgerond en het water via Gemaal Hunsingo kon worden afgevoerd, werd het kanaal gestremd voor de renovatie en ombouw van de Hunsingosluis. Deze werkzaamheden werden uitgevoerd door partner Oosterhof Holman, specialist in de renovatie van monumentale sluizen. De voormalige keersluis werd hierbij omgebouwd tot een schutsluis, waarmee schepen op een veilige manier tussen verschillende waterpeilen kunnen worden geschut.
Met de oplevering van het project is een belangrijke verbetering gerealiseerd voor zowel de waterveiligheid als de recreatievaart. Door de verplaatsing van het gemaal en de aanleg van de nieuwe schutsluis is het voormalige knelpunt nabij Gemaal H.D. Louwes opgelost. Hierdoor beschikt de recreatievaart nu over een obstakelvrije vaarroute naar het Lauwersmeer, wat een positieve impuls geeft aan het toerisme in en rondom Zoutkamp.
Een belangrijke mijlpaal tijdens de uitvoering was de plaatsing van de stalen sluisdeur van de nieuwe schutsluis. Met behulp van een 500-tons telekraan werd de 25,7 ton zware deur nauwkeurig in het nieuwe sluishoofd gehesen. Met een hoogte van 5,5 meter en een breedte van 9,8 meter speelt deze deur een belangrijke rol in de waterveiligheid van Zoutkamp en het omliggende Groningse achterland. Bij extreem hoogwater op het Lauwersmeer kan de deur een waterstandsverschil van maximaal 2,6 meter keren.
Ook maakte de nieuwe sluisdeur het mogelijk om de monumentale sluis te renoveren. Door de deur te sluiten kon het waterpeil in de bestaande sluis worden verlaagd, waardoor herstelwerkzaamheden aan delen van het metselwerk onder de waterlijn konden worden uitgevoerd.
